Cuộc chiến giữ biển của ngư dân Philippines

Khi màn đêm buông xuống, các tàu cá của ngư dân thị trấn ven biển Masinloc bắt đầu tiến về phía bãi cạn Scarborough/Hoàng Nham. Họ cố gắng đánh bắt cá nhiều nhất có thể trước khi bị tàu tuần duyên Trung Quốc xua đuổi.

 

Các tàu cá của ngư dân thị trấn Masinloc. Ảnh: New York Times.

Vào một buổi chiều nắng nóng, ngư dân ở Masinloc, một thị trấn không mấy nhộn nhịp trên đảo Luzon, bắt đầu chuyển những khối đá lạnh lên con tàu gỗ ọp ẹp đang nhấp nhô ngay sát bờ biển. Con tàu dài 9 m được trang bị thêm mái chèo bằng tre ở hai bên thân, giúp nó có thể ổn định tại những vùng biển động trên Biển Đông.

Con tàu ra khơi ngay khi màn đêm buông xuống, tiến về ngư trường ở bãi cạn có tên quốc tế là Scarborough còn người Trung Quốc gọi là Hoàng Nham và bắt đầu trò "mèo đuổi chuột" với tàu tuần duyên của Trung Quốc. Bãi cạn này là khu vực có nhiều sản vật, là nơi sinh sống của cá marlin xanh, cá mú đỏ, tôm hùm, cá ngừ vân, cá ngừ vây vàng.... Trung Quốc và Philippines đều tuyên bố chủ quyền với bãi cạn này.

"Ở Scarborough, ngư dân không cần phải bắt cá", Jerry Escape, cán bộ thủy sản thị trấn, vui vẻ nói. "Cá tự bơi về phía ngư dân, chào đón họ và để họ đưa chúng ra khỏi biển".

Từ Masinloc, con tàu cá với một động cơ có thể đến bãi cạn trong khoảng 18 giờ. Những ngư dân bình thường có thể thường xuyên đánh bắt được hơn một tấn cá mỗi ngày chỉ bằng các ngư cụ tối thiểu.

Để câu chuyện về cá sang một bên, các ngư dân cho biết họ cảm thấy đang bị kẹt giữa một cuộc chiến địa chính trị mà trong đó đất nước của họ, ít nhất là cho tới lúc này, dường như đang thất thế dần. Trong hai năm qua, bãi cạn Scarborough/Hoàng Nham nằm dưới sự kiểm soát của tuần duyên Trung Quốc. Ngư dân Philippines mưu sinh tại đó gần như bị tước mất nguồn lợi thủy sản vốn đã nuôi sống gia đình họ hàng chục năm qua.

"Ngư dân không còn lựa chọn nào khác", ông Escape nói. "Họ đánh bắt ở đó cho đến khi bị tàu Trung Quốc đuổi bắt".

Ngư dân Mario Forones. Ảnh: New York Times.

Mario Forones, 54 tuổi, người vừa trở về thị trấn vào cuối tháng 2 sau một chuyến đi biển, mô tả các tàu tuần duyên Trung Quốc thường xuyên di chuyển vòng quanh bãi cạn. Trong khi đó, một tàu khác cắm chốt phía trong, sẵn sàng xông ra chặn đường bất kỳ tàu cá vượt qua lớp phòng vệ đầu tiên.

"Nếu ngư dân đến quá gần, họ sẽ đi tàu cao su ra và hét lên bằng tiếng Anh: 'Hãy rời khỏi đây! Hãy rời khỏi đây'", ông Forones kể lại.

Theo quân đội Philippines, một số ngư dân còn bị đối xử thô bạo hơn. Trong tháng 1, thời gian ra khơi đánh bắt lớn trong năm, các tàu Trung Quốc đã sử dụng vòi rồng để xua đuổi một số tàu cá Philippines.

Nền kinh tế bị tàn phá

Ngư dân vui mừng với thành quả sau một chuyến ra khơi. Ảnh: New York Times.

Bãi cạn Scarborough/Hoàng Nham chỉ là một trong số hàng loạt khu vực trên Biển Đông và biển Hoa Đông đang nằm trong trò chơi kéo co giữa Trung Quốc với các quốc gia châu Á khác.

Xung đột ở bãi cạn này lên cao vào tháng 4/2012, khi Philippines tố ngư dân Trung Quốc khai thác trộm loại san hô được bảo vệ và đánh bắt trai biển khổng lồ ở khu vực cách bờ biển phía tây đảo Luzon khoảng 200 km. Tàu tuần duyên Philippines và một số tàu chính phủ Trung Quốc đối đầu nhau trong hơn một tháng, trước khi phía Philippines rút lui. Tuy nhiên, tàu Trung Quốc không rời đi mà thay vào đó, lại thiết lập các đợt tuần tra thường xuyên để chặn lối vào và bảo vệ tàu cá Trung Quốc tại vùng biển nêu trên.

Khoảng thời gian đó, tàu cá của ngư dân thị trấn Masinloc trở về với sản lượng thấp hơn. Thay vào đó, những câu chuyện về việc cố gắng tiếp cận ngư trường ở bãi cạn, đánh bắt nhiều cá nhất có thể trước khi bị đuổi đi lại nhiều thêm.

Các ngư dân ở khu vực khác tại quốc đảo ít phụ thuộc vào việc đánh bắt ở bãi cạn do đây không phải là ngư trường chính. Để ra Scarborough/Hoàng Nham, họ cần có tàu lớn hơn, tốn kém hơn để ra khơi rồi đưa nguồn lợi thu được trở về. Nhưng đối với người dân Masinloc, bãi cạn được xem như là một phần mở rộng của thị trấn.

Việc đánh bắt có vai trò đặc biệt quan trọng với Masinloc bởi nơi đây từng bỏ lỡ cú hích giúp Philippines trở thành một trong những nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao nhất châu Á. Trung tâm của thị trấn chỉ có một khu chợ ngoài trời và một trung tâm mua sắm với phần lớn diện tích bỏ không. Nơi đây chỉ có những người buôn bán nhỏ lẻ, bày hàng hóa trên những giá tạm thời trong khi người mua thì thưa thớt.

Thị trưởng Masinloc, bà Desiree Edora, cho biết thị trấn 45.000 dân này đang phải vật lộn với những tổn thất thương mại. Việc sản lượng đánh bắt thấp ảnh hưởng đến mọi người dân, từ người bán đá lạnh, tài xế xe tải cho đến các chủ nhà hàng. Theo Edora, dù chưa tính khoản lỗ trong ngành công nghiệp được chính quyền địa phương quản lý một phần này, thiệt hại cũng đã là rất lớn