Đặc biệt lưu ý "rác" công nghệ từ TQ

Bộ trưởng KHCN: Đặc biệt lưu ý "rác" công nghệ từ TQ

Để ngăn Việt Nam trở thành ‘bãi rác công nghệ’ của thế giới là không dễ dàng nhưng Bộ KHCN sẽ quyết tâm làm tốt nhất.

Trả lời phóng viên Báo Đất Việt tại buổi họp báo thường kỳ do Bộ KH&CN tổ chức, Bộ trưởng Nguyễn Quân cho biết: việc ngăn chặn các công nghệ, thiết bị cũ, lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường là cần thiết, song thời gian qua Thông tư 20 để hạn chế việc này đã bị dừng với nhiều lý do, trong đó quan trọng nhất là thiếu tính khả thi. Tuy nhiên Bộ sẽ quyết tâm để năm 2015 ban hành trở lại Thông tư này.

'Rào' ngăn bị phản ứng mạnh

PV: - Thưa Bộ trưởng, câu chuyện Việt Nam nhập ‘rác công nghệ’ từng được nhiều chuyên gia nghiên cứu và đã chỉ ra trong suốt thời gian qua trong khi đó doanh nghiệp 'ngại' đầu tư cho công nghệ. Điều đó khiến thời gian qua Việt Nam trở thành 'bãi rác công nghệ' của thế giới, đặc biệt là nhập công nghệ lạc hậu của Trung Quốc. Thế nhưng việc ngăn công nghệ lạc hậu đến nay vẫn chưa có 'rào' hữu hiệu trong khi Thông tư 20 của Bộ KHCN nhằm hạn chế rác công nghệ được kỳ vọng nhiều thì không thực hiện được. Bộ trưởng có thể chia sẻ nguyên nhân vì sao?

Bộ trưởng Nguyễn Quân: - Chúng ta phát triển nhưng cũng phải đi đôi với bảo vệ môi trường và vì vậy việc nhập khẩu các công nghệ, thiết bị cũ, lạc hậu tiêu tốn nhiều năng lượng, gây ô nhiễm môi trường là việc chúng ta phải hết sức quan tâm ngăn chặn.

Thấy được điều này Bộ KH&CN cùng với Bộ Công thương và một số ngành khác nữa được giao nhiệm vụ quản lý chất lượng hàng nhập khẩu. Chính vì thế mà chúng tôi đã có Thông tư 20.

Thế nhưng khi ban hành ra có phản ứng rất mạnh của một số doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

Như chúng ta đã biết năm vừa qua doanh nghiệp FDI nhập khẩu công nghệ cũ vào Việt Nam rất nhiều do khủng hoảng của kinh tế thế giới cũng như mối quan hệ của họ với các quốc gia khác đã qua thời điểm được ưu đãi.

Do đó họ tính chuyện chuyển công nghệ, nhà máy từ các quốc gia khác sang Việt Nam. Họ lo ngại Thông tư 20 làm hạn chế họ đầu tư vào Việt Nam với hệ thống thiết bị công nghệ cũ.

Một số hiệp hội doanh nghiệp FDI cũng có kiến nghị với Chính phủ Việt Nam nên tạm dừng xem xét lại và sửa đổi Thông tư 20.

Trước tình hình đó chúng tôi đã làm việc với một số bộ ngành để xin chỉ đạo của Chính phủ. Tại phiên họp thường kỳ tháng 10 vừa qua Bộ đã chính thức tạm dừng Thông tư 20.

Tất nhiên về ý tưởng, quan điểm của Thông tư 20 là tốt, giúp cho bộ ngành quản lý ngăn chặn công nghệ lạc hậu vào Việt Nam nhưng vướng nhất là tính khả thi. Trong đó nổi lên 3 vấn đề.

Đầu tiên là vướng trong việc xác định thế nào là công nghệ cũ và lạc hậu. Năm sản xuất thiết bị đó (tuổi đời thiết bị).

Hai là chất lượng còn lại của thiết bị cũ. Chúng ta biết rằng có những thiết bị vừa mới sản xuất ra nhưng cũng có thể gây ô nhiễm môi trường. Cũng có những thiết bị sản xuất từ lâu rồi 15-30 năm nhưng vẫn tốt.

Như các doanh nghiệp thuộc Bộ Giao thông vận tải sử dụng những thiết bị thi công đường như xe lu, xe ủi… tới vài chục năm rồi nhưng chất lượng vẫn tốt thì tại sao không cho nhập?

Tại Thông tư có quy định tuổi đời sản xuất công nghệ đến thời điểm nhập khẩu 5 năm, 8 năm, 10 năm, 15 năm… nhưng có doanh nghiệp nói rằng thiết bị họ sản xuất 30 năm vẫn tốt và giá rẻ. Nhập về tiết kiệm và tăng tính hiệu quả kinh tế.

Thứ hai là Thông tư yêu cầu thiết bị nhập khẩu phải qua cơ quan thẩm định để đánh giá nó có tiêu tốn năng lượng không? Có gây ô nhiễm môi trường không? Chất lượng còn lại bao nhiêu %?. Thiết bị đã qua sử dụng phải còn ít nhất 70-80% và cơ quan giám định phải xác định điều này.

Nhưng thực tế đây là việc rất khó, vì mạng lưới tổ chức giám định của chúng ta hiện này chưa đáp ứng được. Cán bộ có ít. Hơn nữa đã là thiết bị cũ nhập khẩu về chưa lắp cho chạy thì làm sao biết được còn bao nhiêu nếu nó nằm trong container.

Còn nếu để giám định xong mới cho nhập khẩu thì DN thiệt hại bởi vì lưu kho bãi, chậm tiến độ.

Cho nên phải dùng cơ chế hậu kiểm để đáp ứng nhu cầu DN. Nhưng khi họ đưa vào chạy rồi, máy chạy rồi thì mới kết luận ô nhiễm, lạc hậu thì việc tháo gỡ tái xuất không đơn giản.

Giống như các DN gây ô nhiễm môi trường chúng ta xử phạt nhiều nhưng yêu cầu họ dừng sản xuất, tháo dỡ dây chuyền công nghệ để tiêu hủy hay tái xuất là khó khả thi.

Cho nên phải tiền kiểm. Nhưng làm như thế thì không có đủ điều kiện (vì thiết bị cũ như đống sắt vụn nằm trong container) và không có người.Một máy cũ nằm dưới hầm cầu thì chúng ta đánh giá còn bao nhiêu %?. Chỉ khi nó đưa vào sử dụng mới đánh giá chính xác được.

Chính vì thế chúng tôi thấy Thông tư còn chưa khả thi nên phải tiếp tục nghiên cứu và dừng lại.

Tuy nhiên yêu cầu quản lý chất lượng hàng hóa nhập khẩu là quan trọng cho nên chúng tôi yêu cầu đến Quý I năm 2015 sẽ ban hành lại Thông tư này sau khi đã lấy ý kiến các bộ ngành.

Dù biết việc các doanh nghiệp nước ngoài muốn đưa công nghệ cũ vào Việt Nam nhưng không dễ để cơ quan quản lý ngăn chặn

Tìm cách ngăn 'rác công nghệ' từ Trung Quốc

PV: - Hiện nay Trung Quốc đang thực hiện thải công nghệ lạc hậu để vươn kịp với nền sản xuất thế giới. Nhiều chuyên gia cũng dự đoán rất có thể Việt Nam sẽ không tránh được việc nhập rác Trung Quốc lần hai. Cá nhân ông có lo ngại điều này? Việc này được lường trước và tránh như thế nào?

Bộ trưởng Nguyễn Quân: - Riêng với địa bàn Trung Quốc thông qua đại diện KHCN của chúng ta ở Trung Quốc chúng tôi phải thường xuyên phải tiếp cận và có được tư liệu trong nội bộ của họ hàng năm công bố doanh nghiệp nào phải đóng cửa vì lac hậu, thiết bị nào phải ngừng sản xuất vì lạc hậu ô nhiễm.

Dựa trên số liệu đó hàng năm chúng tôi cập nhật công bố rộng rãi trên cổng thông tin của Bộ và của Chính phủ về danh mục công nghệ của công nghệ TQ gây ô nhiễm môi trường có thể vào Việt Nam. Rồi danh mục doanh nghiệp bị đóng cửa vì công nghệ lạc hậu gây ô nhiễm môi trường để đề phòng họ bán DN đó vào VN.

Trung Quốc có lợi thế là núi liền núi, sông liền sông với chúng ta. Với các DN của địa bàn khác muốn đưa vào Việt Nam thì phải qua đường biển, đường không. Còn thiết bị của Trung Quốc thì có thể đi bằng đường tiểu ngạch vào Việt Nam là rất đơn giản nên phải hết sức lưu ý với thị trường này.

Tất nhiên chung ta phải có hàng rào kỹ thuật với tất cả các địa bàn khác, ngay cả với các tập đoàn lớn như Samsung hay Hàn Quốc, Nhật Bản... khi làm ăn không thành công ở các địa bàn khác, thì họ cũng di chuyển máy móc thiết bị của họ về Việt Nam để sản xuất.

Cho nên chúng tôi cũng tăng cường kiểm tra chất lượng công nghệ và các vấn đề khác liên quan.

Hy vọng là với sự thống nhất của các bộ ngành và sự quan tâm của xã hội Thông tư 20 sẽ ban hành trở lại để phục vụ cho việc kiểm soát chất lượng. Nếu không chúng ta không có căn cứ kiểm soát chất lượng thì các thiết bị công nghệ lạc hậu sẽ tiếp tục đổ vào Việt Nam và như người ta vẫn gọi Việt Nam là bãi rác công nghệ của thế giới.

Đây là điều không mong muốn nhưng để làm được là không dễ dàng. Bộ KHCN sẽ quyết tâm làm tốt nhất.

Xin trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!

Thông tư số 20/2014/TT-BKHCN ban hành ngày 15 tháng 7 năm 2014 chưa kịp có hiệu lực nhưng phải dừng. Theo quy định của Thông tư này, máy móc, thiết bị đã qua sử dụng chỉ được phép nhập khẩu khi thời gian sử dụng không quá 05 năm, có chất lượng còn lại so với chất lượng ban đầu từ 80% trở lên. Đối với một số trường hợp đặc biệt, như máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất nông nghiệp;máy móc, thiết bị sử dụng trong ngành bia, rượu, nước giải khát có cồn và không cồn; máy móc, thiết bị ngành bưu chính: thiết bị chia chọn thư, bưu kiện; máy lồng gấp phong bì; máy sản xuất phong bì; thiết bị băng tải, điều kiện nhập khẩu sẽ được siết chặt hơn về thời gian sử dụng, cụ thể là không quá 03 năm nhưng chất lượng còn lại so với chất lượng ban đầu vẫn phải đảm bảo từ 80% trở lên. Riêng máy móc, thiết bị đã qua sử dụng thuộc các ngành địa chất, khoáng sản, phục vụ đóng tàu, sửa chữa tàu, phục vụ công trình dầu khí biển, hạ tầng giao thông được phép nhập khẩu nếu có thời gian sử dụng không quá 07 năm và chất lượng còn lại so với chất lượng ban đầu từ 80% trở lên. Để nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng, doanh nghiệp phải gửi tới cơ quan hải quan tài liệu kỹ thuật thể hiện năm sản xuất của máy móc, thiết bị nhập khẩu; Chứng thư giám định chất lượng do tổ chức giám định đủ điều kiện quy định tại khoản 1 Điều 10 Thông tư này cấp.

• Bích Ngọc (thực hiện)