Nga-Mỹ: Xấu nghiêm trọng nhưng không thể đoạn tuyệt

Quan hệ Nga-Mỹ: Xấu nghiêm trọng nhưng không thể đoạn tuyệt

Quan hệ Nga-Mỹ có lẽ rơi xuống mức thấp kỷ lục khi lãnh đạo hai nước thẳng thừng làm mất lòng nhau bằng những lời lẽ cứng rắn.

Điểm rơi tồi tệ nhất?

Trong bài bình luận đăng trên tờ Politika của Serbia ngày 15/10, Tổng thống Nga Vladimir Putin cho rằng mối bất hòa giữa Mátxcơva và Washington gây nguy hiểm cho sự ổn định chiến lược toàn cầu.

“Chúng tôi hy vọng các đối tác của chúng tôi sẽ nhận thức rõ sự vô ích của các âm mưu hăm dọa Nga và nên nhớ rằng những hậu quả do mối bất hòa giữa các cường quốc hạt nhân chủ chốt có khả năng ảnh hưởng tới sự ổn định chiến lược”, ông nói.

Cơ quan báo chí Điện Kremlin dẫn lời ông Putin phát biểu trước chuyến thăm chính thức Belgrade nêu rõ: “Cùng với các biện pháp trừng phạt nhằm vào toàn bộ các ngành trong nền kinh tế của chúng tôi, cách tiếp cận này chẳng là gì ngoài sự thù địch… Sự giảm bớt tin tưởng lẫn nhau về tổng thể sẽ có tác động tiêu cực tới bầu không khí kinh doanh quốc tế, đặc biệt là các doanh nghiệp của châu Âu và Mỹ tại Nga”.

Người Nga đang coi Mỹ là kẻ thù

Theo ông, các quốc gia khác cũng nên cân nhắc kỹ lưỡng trước khi giao phó tài sản của họ cho các thể chế tài chính Mỹ. Tuy nhiên, ông Putin cũng cho hay Nga sẵn sàng hợp tác mang tính xây dựng trên cơ sở bình đẳng và xem xét đến các lợi ích của nhau.

Sự giận dữ của ông Putin xuất phát từ việc Tổng thống Obama trong bài phát biểu tại cuộc họp của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc hồi tháng trước đã liệt kê cái gọi là “sự xâm lược” của Nga ở miền đông Ukraine là một trong những mối đe doạ toàn cầu. Mối đe doạ mang tên Nga đã bị xếp ngang hàng với những mối đe doạ khủng khiếp khác của thế giới là lực lượng chiến binh của Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) và dịch Ebola ở Tây Phi.

Đáp trả gay gắt hơn Tổng thống Putin, cùng ngày Thủ tướng Nga Dmitry Medvedev 15/10 nói rằng, Tổng thống Mỹ Obama chắc đang phải chịu “chứng loạn trí” khi phát biểu những lời lẽ trên.

“Thật là đáng buồn khi Tổng thống Obama trong bài phát biểu tại Liên Hợp Quốc lại nói rằng, những mối đe doạ và thách thức mà nhân loại đang phải đối mặt được sắp xếp về mức độ nghiêm trọng theo trật tự sau: vi rút Ebola, Liên bang Nga và rồi sau đó mới đến Nhà nước Hồi giáo tự xưng”, ông Medvedev cho biết. “Tôi không muốn đề cao phát biểu đó bằng một phản ứng. Đó là một điều đáng buồn. Nó giống như một kiểu loạn trí”.

Thủ tướng Medvedev đã tỏ ý hoài nghi về “thần kinh” của ông chủ Nhà Trắng khi được hỏi về việc liệu có khả năng “cài đặt” lại mối quan hệ giữa Washington và Mátxcơva sau nhiều tháng diễn ra cuộc đối đầu Đông-Tây nghiêm trọng vì cuộc khủng hoảng ở Ukraine. Trong cuộc khủng hoảng này, Mỹ đã không ngừng công kích, cáo buộc, đổ lỗi cho Nga đồng thời tung ra không ít các đòn trừng phạt nhằm vào các lĩnh vực dầu mỏ, khí đốt, tài chính và quốc phòng của Nga. Moscow cũng đã đáp trả bằng lệnh cấm nhập khẩu nông sản, thịt, các sản phẩm từ sữa từ Mỹ và Liên minh châu Âu.

Thủ tướng Nga thẳng thừng tuyên bố đầy thách thức rằng, việc tái cài đặt lại quan hệ Nga-Mỹ là “tuyệt đối” không thể sau một loạt những biện pháp trừng phạt mà Washington tung vào Mátxcơva trong thời gian vừa qua.

“Để tôi nói rõ một điều: Chúng tôi không phải là người đưa ra những biện pháp trừng phạt, các đối tác quốc tế của chúng tôi đã làm điều đó. Có thể có kiểu tái cài đặt nào trong bối cảnh như thế? Trước hết bắt buộc phải để lại mọi thứ đó ở lại đằng sau, trở lại bình thường như trước đây, có thể là trở lại vạch xuất phát – và chỉ khi đó chúng ta mới có thể nói về các mối quan hệ tương lai”, Thủ tướng Medvedev cho biết trong một trong những phát biểu cứng rắn nhất của ông này về mối quan hệ Nga-Mỹ kể từ khi cuộc khủng hoảng ở Ukraine bùng phát.

Theo kết quả một cuộc khảo sát được thực hiện bởi Trung tâm Lấy ý kiến công chúng Nga (VTSIOM), số lượng người dân Nga nghĩ Mỹ là kẻ thủ số 1 đã tăng từ 25% năm 2008 lên 73% vào thời điểm hiện tại.

Nga-Mỹ vẫn cần nhau

Giới quan sát cho rằng, quan hệ giữa Nga và Mỹ đang ở trong một trong những khoảng thời gian tồi tệ nhất trong lịch sử quan hệ song phương. Thậm chí, chuyên gia, nhà chính trị học Sergei Karaganov trong cuộc trò chuyện với báo Rossyiskaya Gazeta còn cho rằng, Mỹ đang tìm cách lật đổ Tổng thống Putin.

Dù vậy, mối quan hệ giữa hai nước Nga-Mỹ không vì thế mà quay trở lại thời kỳ Chiến tranh Lạnh, bởi trước mắt hai nước có quá nhiều điểm cần phải nương tựa vào nhau, mà tiêu biểu là chung tay đối phó với sự nghiêm trọng của dịch bệnh Ebola và chủ nghĩa khủng bố.

Ngoại trưởng Mỹ John Kerry (phải) và người đồng cấp Nga, Sergei Lavrov, vui vẻ gặp nhau tại Paris ngày 14/10/2014

Hình ảnh Ngoại trưởng John Kerry và Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov bắt tay nhau tại Paris (Pháp) ngày 14/10 đã minh chứng cho điều đó, làm dấy lên hy vọng đảo chiều căng thẳng đôi bên.

Sau cuộc gặp kéo dài hơn ba giờ tại Paris, Ngoại trưởng Kerry nói với báo giới rằng cả hai bên cần phải nhìn nhận họ có “những trách nhiệm lớn” với tư cách là những cường quốc thế giới, từ việc chống quân Hồi giáo cực đoan ở Trung Đông tới những chương trình hạt nhân của Triều Tiên và Iran.

Ngoại trưởng Lavrov khẳng định việc chia sẻ thông tin tình báo sẽ bắt đầu và ông cũng nói một cách tích cực về việc cải thiện các mối quan hệ Nga - Mỹ.

“Ông Kerry và tôi không phải đại diện cho hai nước đang có chiến tranh với nhau”, Ngoại trưởng Nga nói như vậy.

Ngoại trưởng Mỹ cho biết thêm là Nga sẽ cung cấp vũ khí và thiết bị để giúp tăng cường sức mạnh cho quân đội Iraq, trước mắt là để chống IS.

Một tiến bộ khác cũng đã được các bên chấp nhận hợp tác. Đó là cùng chung tay ngăn ngừa dịch Ebola đang bùng phát dữ dội tại Tây Phi và đã bắt đầu lan ra ngoài khu vực này.

Phát biểu với người đứng đầu Tổ chức Y tế Thế giới Margaret Chan tại cuộc họp ở Moskva hôm 13/10, Tổng thống Nga Vladimir Putin khẳng định Nga sẽ tiếp tục giúp đỡ các nước khác đấu tranh với căn bệnh nguy hiểm này.

Ông Putin nói: “Chúng tôi tham gia cuộc chiến chống lại dịch bệnh này. Một số quốc gia châu Âu đã đề đạt rằng, trong trường hợp cần thiết, Nga sẽ cung cấp cho họ phương tiện hàng không đặc biệt mà hiện thời các đối tác châu Âu chưa có. Chúng tôi sẵn sàng thảo luận cả về những hành động khác của phía Nga trong cuộc đấu tranh chung”.

Trước đó, trong một động thái có thiện chí, Tổng thống Putin đã chủ động ra lệnh rút khoảng 17.600 quân Nga đang đóng gần biên giới với Ukraine về các căn cứ của mình.

Như vậy, dù còn tồn tại những nghi kỵ lớn giữa hai nước, đặc biệt khả năng tái cài đặt lại quan hệ trong thời gian trước mắt là rất khó, nhưng cả Nga và Mỹ đã cùng nhận thức về trách nhiệm đối với những vấn đề toàn cầu. Đây cũng có thể coi là một dấu hiệu ấm lại quan hệ hai nước sau gần 1 năm căng thẳng.

An Nhiên