Mỹ, Trung Quốc bắt tay vì lợi ích ở Trung Đông

Liệu Mỹ, Trung Quốc có bắt tay vì lợi ích ở Trung Đông?

Theo tờ The National Interest (TNI) của Mỹ, tình hình Trung Đông dường như cho thấy chính sách của Mỹ cần có những thay đổi cơ bản và việc lựa chọn Trung Quốc làm đối tác là một ý tưởng tuyệt vời.

TNI cho rằng, lợi ích chính của Mỹ và Trung Quốc ở Trung Đông gần như hoàn toàn phù hợp với nhau, trong đó, quan trọng nhất là nguồn dầu ở đây phải được lưu thông tự do. Ít nhất là từ những năm 1970, dòng chảy tự do của dầu trong vùng Vịnh Ba Tư đã trở thành lợi ích cốt lõi của Mỹ. Mặc dù Mỹ đang ngày càng trở nên độc lập hơn về năng lượng nhưng lợi ích của Mỹ trong nền kinh tế toàn cầu thịnh vượng khiến Mỹ vẫn coi dòng chảy tự do của dầu là một ưu tiên hàng đầu.

Trong khi sự phụ thuộc của Mỹ vào dầu mỏ ở Trung Đông giảm đi, thì sự phụ thuộc của Trung Quốc lại ngày càng tăng. Năm nay, Trung Quốc có thể sẽ vượt qua Mỹ trở thành nhà nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, và Bắc Kinh sẽ sớm phải nhập khẩu tới 60% nhu cầu dầu mỏ của mình.

Trung Đông sẽ vẫn là tâm điểm trong công cuộc tìm kiếm nguồn dầu mỏ của Trung Quốc. Hiện tại, Trung Đông đang chiếm tới hơn một nửa lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc. Bất chấp những nỗ lực không ngừng nghỉ của Trung Quốc trong việc đa dạng hóa nguồn năng lượng, nhu cầu năng lượng ngày càng cao buộc Bắc Kinh dù không muốn nhưng vẫn phải phụ thuộc vào khu vực đầy biến động này.

Ngoài ra, cả Mỹ và Trung Quốc đều đang cùng quan tâm đến việc chống chủ nghĩa khủng bố Hồi giáo cực đoan. Kể từ sau cuộc tấn công khủng bố 11/9, các chiến dịch chống khủng bố đã khiến Mỹ “sa lầy” hơn vào Trung Đông. Với sự can thiệp gần đây tại Iraq, chủ nghĩa khủng bổ gần như chắc chắn sẽ tiếp tục khiến Mỹ phải hiện diện ở Trung Đông trong nhiều năm nữa.

Trong khi lập trường của Mỹ về chủ nghĩa khủng bố Hồi giáo cực đoan không thay đổi nhiều, thì Trung Quốc lại đang bắt đầu lo ngại. Trước đây, Trung Quốc thường không “nhiệt tình” đối với các cuộc chiến chống khủng bố của Mỹ. Tuy nhiên, giờ đây, điều này đã thay đổi. Trong những năm qua, Trung Quốc đã đối mặt với khá nhiều vụ tấn công mà Bắc Kinh cho là tấn công khủng bố, đặc biệt là ở khu vực bất ổn Tân Cương.

TNI cho rằng, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy Nhà nước Hồi giáo Iraq và vùng Cận Đông (ISIS) đang làm trầm trọng thêm tình trạng khủng bố của Trung Quốc.

Trung Quốc ngày càng lo ngại về tình trạng bất ổn ở Tân Cương.

Lãnh đạo của ISIS, Abu Bakr al-Baghdadi, đã dùng sự tương đồng giữa cuộc chiến của tổ chức này với chính phủ Iraq và Syria với cuộc đấu tranh của người Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương chống lại Bắc Kinh. Tương tự như vậy, hồi tháng Bảy, ISIS phát hành một bản đồ, trong đó ISIS tự khoanh vùng lãnh thổ dự tính trong tương lai của mình và miền tây Trung Quốc cũng nằm trong phần mà ISIS “thèm muốn”.

Bắc Kinh đã chú ý đến nguy cơ đó. Các quan chức Trung Quốc đã từng tuyên bố rằng nhiều người Duy Ngô Nhĩ đang được đào tạo bởi ISIS ở Syria, và rằng những người này rất có thể sẽ trở về để thực hiện các cuộc tấn công khủng bố.

Tuyên bố trên đã có thêm bằng chứng khi trong những ngày gần đây, chính phủ Iraq cho biết đã bắt được một người Trung Quốc đang hành động cùng với ISIS.

Vấn đề khủng bố đang thay đổi đáng kể chính sách đối ngoại của Trung Quốc. Mặc dù không tham gia vào các chiến dịch quân sự của Mỹ chống lại ISIS, nhưng Bắc Kinh có thể sẽ nhiệt tình hỗ trợ các chiến dịch như vậy.

Bên cạnh việc có những lợi ích tương tự nhau, Trung Quốc và Hoa Kỳ cũng có thể là hai đối tác rất phù hợp, bổ sung cho nhau ở Trung Đông. Mỹ có lợi thế riêng trong các lĩnh vực chính trị và quân sự. Với nhiều thập kỉ can thiệp vào khu vực, Mỹ đã thiết lập được mối quan hệ chính trị mà Trung Quốc không thể sớm bắt kịp được. Mặc dù chi tiêu cho quân sự rất lớn, nhưng cho đến nhiều thập kỉ tới, Trung Quốc cũng không thể có khả năng độc lập duy trì can thiệp quân sự ở Trung Đông.

Tuy vậy, Bắc Kinh có thể bổ sung cho các hoạt động quân sự và chính trị của Mỹ. Ví dụ, Trung Quốc sẽ duy trì mối quan hệ hợp tác với một số chính phủ quan trọng trong khu vực mà Mỹ đang đối đầu như Syria và Iran. Người Palestine cũng cho rằng Trung Quốc “vô tư” hơn Mỹ và sự tham gia tích cực của Bắc Kinh trong tiến trình hòa bình Trung Đông có thể giúp khơi thông các cuộc đàm phán.

Tương tự như vậy, mặc dù Trung Quốc không thể độc lập can thiệp quân sự lâu dài ở Trung Đông, nhưng có khả năng hỗ trợ cho các hoạt động của Mỹ. Điều này không chỉ làm giảm gánh nặng cho Mỹ mà còn giúp cải thiện mạnh mẽ mối quan hệ Mỹ - Trung.

Tóm lại, tình hình Trung Đông hiện nay khá ảm đạm. Mỹ sẽ không thể tự mình xoay chuyển được. TNI cho rằng, Mỹ - Trung hãy xây dựng mối quan hệ cường quốc kiểu mới bằng cách bắt đầu ở Trung Đông thay vì ở châu Á-Thái Bình Dương.

Nội dung được thực hiện qua tham khảo Tạp chí National Interest. National Interest được thành lập vào năm 1985. Tạp chí thường tập trung vào vấn đề chính sách đối ngoại và những lợi ích quốc gia của Mỹ.

PHẠM KHÁNH (Lược dịch)