ĐB Quốc Hội truy vấn đề phụ thuộc TQ về kinh tế

ĐBQH truy phụ thuộc TQ: Bộ Tài chính sẽ trả lời thêm

  Cho rằng Chiến lược tài chính của Việt Nam từ bây giờ trở đi không thể không tính đến yếu tố Trung Quốc, ĐB Trượng Trọng Nghĩa truy nợ ODA nước này. 

Trong phiên chất vấn Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng ngày 11/6, đại biểu Trương Trọng Nghĩa, đoàn TP Hồ Chí Minh đã đặt câu hỏi thẳng về mức độ phụ thuộc của kinh tế Việt Nam đối với Trung Quốc.

Theo đó ĐB Nghĩa nêu: “Tôi nhận thức rằng chiến lược phát triển của Việt Nam nói chung và chiến lược tài chính của Việt Nam nói riêng từ bây giờ trở đi không thể không tính đến yếu tố Trung Quốc. Nhiều cử tri rất bức xúc và liên lạc với chúng tôi đề nghị chất vấn về vấn đề này.

Xin cho biết bằng thông tin và số liệu mức độ phụ thuộc và lệ thuộc nếu có về tài chính của Việt Nam đối với Trung Quốc? Cụ thể là nợ công mà chủ nợ là nhà nước hoặc doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc, nguồn vốn ODA từ Trung Quốc và các dự án có liên quan, hiệu quả, chất lượng của các dự án này". 

Đại biểu Nghĩa cũng đề nghị trưởng ngành tài chính nêu rõ vốn của các doanh nghiệp tư nhân hoặc nhà nước Trung Quốc trong các công ty cổ phần hóa của Việt Nam, nếu có. 

“Tình hình các doanh nghiệp Trung Quốc thâu tóm và chi phối nền kinh tế Việt Nam, thị trường Việt Nam thông qua các hoạt động mua bán công ty NMA. Các chính sách, biện pháp của Chính phủ nói chung và Bộ Tài chính nói riêng để khắc phục tình trạng lệ thuộc về tài chính đối với Trung Quốc”, đại biểu Trương Trọng Nghĩa nhấn mạnh.

Đáp lại phần chất vấn này, Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng cho biết: “Mức độ lệ thuộc vào Trung Quốc, nợ công chúng tôi xin báo cáo với đại biểu là mức độ chúng ta vay của Trung Quốc không nhiều”.

Chỉ ra những mảng cụ thể, Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng nói: "Đầu tư chứng khoán của các nhà đầu tư Trung Quốc vào Việt Nam chúng tôi đã thống kê và đến nay chỉ có 0,33% so với quy mô thị trường của chúng ta. Có hai nhà đầu tư lớn, chủ yếu là đầu tư vào công ty Vincom và công ty cà phê Đồng Nai, số còn lại các nhà đầu tư nhỏ không đáng kể. Hai nhà đầu tư lớn này đầu tư dài hạn cho nên chúng tôi nghĩ không lo ảnh hưởng lớn". 

Liên quan đến nợ Trung Quốc, Bộ trưởng Tài chính cho rằng: “Đây là số liệu không ảnh hưởng lớn nhưng có tính nhạy cảm. Tổng số nợ vay của Trung Quốc chúng tôi xin được trả lời trực tiếp với đại biểu. Tổng số nợ vay ODA các dự án vừa qua bộ cũng đã có chuẩn bị hết các văn bản”.

Để trấn an thêm đại biểu Trương Trọng Nghĩa, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng diễn giải thêm: “Bởi vì đại biểu hỏi toàn con số cho nên phải có thời gian ghi chép. Nhưng kết luận của Bộ trưởng là chúng ta là hợp tác làm ăn theo pháp luật với Trung Quốc, nếu thua thì hai bên cùng thua, còn vay mượn của ta với Trung Quốc cũng không lớn. Cho nên chưa đến mức độ phụ thuộc gì lớn. Xin đại biểu thông cảm và sẽ trả lời chi tiết hơn bằng số liệu”. 

Tại dự án nhà máy nhiệt điện Duyên Hải 3 (Trà Vinh) có tổng mức đầu tư 28,4 ngàn tỉ đồng, trong đó nhà thầu Trung Quốc là tổng thầu EPC với giá trị hơn 22 ngàn tỉ đồng. Tại đây có 469 người nước ngoài, chủ yếu người Trung Quốc bị phát hiện làm việc "chui" tại Trung tâm Điện lực Duyên Hải.

Đầu tư không nhiều nhưng hưởng lợi cao 

Theo Báo cáo của Bộ Kế hoạch-đầu tư,cam kết vốn ODA của Trung Quốc với Việt Nam thấp và không đều đặn. Thống kê từ 1993-2012 cho thấy, Trung Quốc bắt đầu cam kết ODA với Việt Nam từ năm 2001 (44,2 triệu đô la Mỹ), 66 triệu đô la Mỹ (2003), 71 triệu đô (2004 ) và tăng mạnh lên mức 200 triệu đô (2005). Như vậy tổng cam kết ODA của Trung Quốc với Việt Nam từ 2001 đến nay là 381,20 triệu đô.

Số liệu của Cục đầu tư nước ngoài cho thấy, hiện Trung Quốc có 1029 dự án đầu tư tại Việt Nam với hơn 7,8 tỉ đô la Mỹ vốn đăng ký. 70% số dự án đầu tư vào công nghiệp và khai khoáng.

Tuy nhiên, Trung Quốc lại là tổng thầu EPC lớn nhất tại Việt Nam. 15/20 dự án nhiệt điện do Trung Quốc làm tổng thầu EPC. Các dự án công nghiệp lớn khác như khai thác bauxite và ba nhà máy tuyển than cũng do người Trung Quốc nhận thầu chính.

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cũng nhận định: “Nếu với tư cách là một nhà đầu tư FDI thì Trung Quốc chỉ là một nhà đầu tư nhỏ ở Việt Nam.Tuy nhiên cái bất cập ở đây là Trung Quốc không phải bỏ tiền vốn đầu tư nhưng lại nhận được rất nhiều dự án lớn ở Việt Nam ở các ngành quan trọng”.

Bà Lan dẫn giải từ chính các dự án điện và một số ngành xây dựng cơ bản thông qua việc làm đấu thầu các dự án.

“Việc đấu thầu của họ thì Việt Nam đã thấy quá rõ bằng chứng của việc đấu thầu thì bỏ giá thấp, tiến độ kéo dài rồi bằng nhiều cách để đội giá lên. Đến cuối cùng thì giá thành sẽ đắt hơn nhiều so với các giá khác. Thế nhưng Việt Nam lại cứ nhắm mắt trao các dự án đó cho Trung Quốc. Điều này cho thấy họ được rất nhiều mặt, không mất tiền đầu tư mà vẫn dành được dự án, vẫn lấy được nguồn vốn ODA của các nước mà Việt Nam đang vay, rồi nguồn vốn của Chính phủ Việt Nam”, bà Lan nhận định.

Do đó bà Lan cũng nghi ngờ: “Tôi nghĩ rằng có nhóm lợi ích ở đây để có thể giải thích tất cả những điều tại sao biết sự hạn chế từ các nhà thầu Trung Quốc mà lại cứ nhắm mắt làm. Phải chăng có chuyện đi đêm với nhau”.

Bích Ngọc