Khởi kiện Trung Quốc – Việt Nam không còn sự lựa chọn nào khác

(Phản đối Trung Quốc xâm lược) - Bên lề kì họp Quốc hội ngày 20/5, khi trả lời câu hỏi: “Chúng ta có kiện Trung Quốc hay không?“, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Bình Minh đặc biệt nhấn mạnh: “Tất cả các biện pháp hòa bình… mà chúng ta có thể sử dụng để bảo vệ chủ quyền của chúng ta”. 

Theo quy định của luật pháp quốc tế, hiện nay có hai nhóm phương pháp hòa bình để giải quyết tranh chấp quốc tế là nhóm các biện pháp giải quyết tranh chấp mang tính ngoại giao và nhóm các biện pháp bằng tài phán.

Trong suốt thời gian qua, Việt Nam tập trung giải quyết vấn đề Biển Đông với Trung Quốc bằng các biện pháp mang tính ngoại giao, như rất nhiều các cuộc đàm phán song phương về vấn đề Biển Đông mà kết quả là Thỏa thuận về những nguyên tắc chỉ đạo giải quyết vấn đề trên biển giữa Việt Nam và Trung Quốc vào năm 2011. Ngoài ra, với tư cách là thành viên ASEAN, Việt Nam cũng được hưởng những kết quả từ Tuyên bố về ứng xử của các bên trên biển Đông (DOC) vào năm 2002 đang tiến tới đàm phán Bộ quy tắc ứng xử của các bên trên biển Đông (COC) giữa Trung Quốc và ASEAN.

Tuy nhiên, bất chấp tất cả những thỏa thuận đạt được, Trung Quốc vẫn có những hành động hết sức ngang ngược trong suốt thời gian dài như: Hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 ở Vùng đặc quyền kinh tế và Thềm lục địa của Việt Nam; Đâm húc, phun vòi rồng một cách vô nhân đạo vào tàu cảnh sát biển Việt Nam đang làm nhiệm vụ; Cắt cáp thăm dò tàu Bình Minh trên vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa Việt Nam; Và rất nhiều lần tấn công tàu của ngư dân Việt Nam một cách vô lý và trắng trợn… Tất cả những hành động đó đã khẳng định: “Với Trung Quốc các thỏa thuận đã kí chỉ là mớ giấy lộn”. Hay nói cách khác, các biện pháp ngoại giao không còn hiệu quả nữa.

Tài phán là chiếc vòng kim cô cuối cùng mà chúng ta có thể sử dụng để trấn áp được con dã thú khát máu Trung Quốc

Thực tế, buộc chúng ta phải sử dụng chiếc vòng kim cô cuối cùng mà luật pháp quốc tế cho phép để chế ngự con dã thú khát máu Trung Quốc, đó chính là biện pháp Tài phán

Tài phán hiểu nôm na là kiện Trung Quốc ra một cơ quan xét xử quốc tế như Tòa án công lý quốc tế hay Tòa án quốc tế về Luật Biển… Phương pháp này có một số ưu điểm như:

Thứ nhất, tính bắt buộc cao hơn thỏa thuận song phương. Theo quy định của điều 94 Hiến chương Liên hợp quốc: “Mọi thành viên Liên hợp quốc cam kết tuân theo phán quyết của Tòa án quốc tế trong mọi vụ tranh chấp mà hội viên ấy là đương sự”. Chính vì thế, tài phán là biện pháp cứng rắn và mạnh mẽ hơn rất nhiều so với các biện pháp ngoại giao.

Thứ hai, Tòa án xét xử công khai nên các chứng cứ của hai bên sẽ được công bố rộng rãi. Điều này sẽ bẻ gãy được chính sách mập mờ, buộc Trung Quốc phải “quốc tế hóa” trong giải quyết vấn đề Biển Đông.

Ngoài ra, với việc công khai đưa chứng cứ và đơn khởi kiện trước Tòa, đã “pháp lý hóa” sự phản đối đường lưỡi bò của Việt Nam. Đây sẽ là bằng chứng pháp lý mạnh mẽ tránh cho Việt Nam không rơi vào bẫy “acquiescement” (thụ động trong thời gian dài) vì trong suốt thời gian qua ta chỉ phản đối thông qua các công hàm ngoại giao còn yếu về mặt pháp lý.

Tòa án Công lý quốc tế ICJ – với tư cách là một cơ quan của Liên hợp quốc, ra đời đã gần một thế kỉ, với kinh nghiệm giải quyết phong phú cùng uy tín trên trường quốc tế

 

Nhưng khi sử dụng tài phán nói trên, chúng ta có thể gặp những khó khăn như:

*Trong vấn đề giải quyết tranh chấp biển Đông, từ trước đến nay chính sách của Trung Quốc là “ba không”: không nêu rõ yêu sách, không đàm phán đa phương và không quốc tế hóa tranh chấp. Trong “không quốc tế hóa tranh chấp”, Trung Quốc đã thực hiện những chiến lược để tránh bị các cơ quan tài phán quốc tế xét xử tức là không cho phép các cơ quan xét xử quốc tế can thiệp vào vấn đề Biển Đông. Trung Quốc đã tuyên bố vào ngày 25/8/2006 là không đồng ý chọn các cơ quan tài phán theo UNCLOS để giải quyết các tranh chấp liên quan đến phân định ranh giới biển (khi gia nhập UNCLOS Trung Quốc đã bảo lưu điều khoản kiện Trung Quốc ra trước ITLOS).

Vì vậy, các bên khó có thể kiện Trung Quốc trước Tòa, ngay cả khi hành xử của Trung Quốc rõ ràng vi phạm Hiến chương Liên hợp quốc và UNCLOS.